Vücutta kaşıntı neden olur?

Vücutta kaşıntı, ciltte herhangi bir döküntü olsun ya da olmasın ortaya çıkabilen, oldukça yaygın bir şikâyettir. Tıbbi olarak “pruritus” adı verilen kaşıntı; cildin kurumasından alerjik reaksiyonlara, enfeksiyonlardan bazı sistemik hastalıklara kadar pek çok farklı nedenle gelişebilir. Kaşıntı bazen kısa süreli ve zararsızken, uzun sürmesi veya başka belirtilerle birlikte görülmesi altta yatan bir sağlık sorununun işareti olabilir.

Bu yazıda vücutta kaşıntının en sık görülen nedenlerini, kaşıntıya eşlik edebilen belirtileri, evde uygulanabilecek rahatlatıcı yöntemleri ve hangi durumlarda doktora başvurulması gerektiğini bulabilirsiniz.

Vücutta kaşıntı neden olur?

Kaşıntı, ciltteki sinir uçlarının çeşitli uyaranlarla aktive olması sonucu meydana gelir. Cilt kuruluğu, tahriş, alerjenler, böcek ısırıkları veya bazı hastalıklar bu sinir uçlarını uyarabilir. Kaşıntının nedeni yalnızca ciltte olmayabilir; bazı durumlarda karaciğer, böbrek, tiroit veya kan hastalıkları da yaygın kaşıntıya yol açabilir.

Vücutta kaşıntının en sık görülen nedenleri

Cilt kuruluğu

Yaygın kaşıntının en sık nedenlerinden biri cilt kuruluğudur. Soğuk ve kuru hava, kalorifer kullanımı, uzun süre sıcak suyla duş alma ve sert sabunlar cildin doğal yağ tabakasını azaltabilir. Bunun sonucunda ciltte gerginlik, pullanma, çatlama ve kaşıntı görülebilir.

Özellikle ileri yaşlarda cilt daha az yağ ürettiği için kuruluğa bağlı kaşıntı daha sık ortaya çıkabilir. Kaşıntı genellikle bacaklarda, kollarda, sırtta ve karında hissedilir.

Alerjik reaksiyonlar ve kurdeşen

Yeni bir gıda, ilaç, kozmetik ürün, deterjan veya temizlik maddesiyle temas etmek alerjik kaşıntıya neden olabilir. Kurdeşen olarak bilinen ürtiker durumunda ciltte aniden ortaya çıkan, kabarık ve çoğu zaman yer değiştirebilen kızarıklıklar görülür.

Alerjiye bağlı kaşıntıya dudaklarda veya göz kapaklarında şişme, nefes darlığı, hırıltı, baş dönmesi ya da boğazda daralma eşlik ederse bu durum ciddi bir alerjik reaksiyonun belirtisi olabilir. Böyle bir durumda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Temas dermatiti

Cildin tahriş edici veya alerjiye yol açan bir maddeyle temas etmesi temas dermatitine neden olabilir. Yeni bir krem, parfüm, saç ürünü, takı, metal düğme, lateks eldiven veya deterjan bu tabloyu tetikleyebilir.

Kaşıntının yanı sıra kızarıklık, yanma, kabarcık, kuruluk ve ciltte çatlama görülebilir. Şikâyetler genellikle temas edilen bölgede yoğunlaşır.

Egzama

Egzama; kaşıntı, kuruluk, kızarıklık ve ciltte hassasiyetle seyreden kronik veya tekrarlayan bir cilt problemidir. Atopik dermatit özellikle çocuklarda sık görülse de yetişkinlerde de ortaya çıkabilir. Dirsek ve diz içleri, eller, yüz ve boyun sık etkilenen bölgelerdir.

Stres, terleme, sıcak hava, yünlü kıyafetler, sabunlar ve bazı alerjenler egzama belirtilerini artırabilir. Kaşıma cilt bariyerini bozarak enfeksiyon riskini yükseltebilir.

Mantar enfeksiyonları

Mantar enfeksiyonları çoğunlukla sıcak ve nemli bölgelerde gelişir. Ayak parmak araları, kasık, koltuk altı ve cilt kıvrımları en sık etkilenen alanlardır. Kaşıntıya kızarıklık, pullanma, kötü koku, çatlama veya halka şeklinde lezyonlar eşlik edebilir.

Mantar şüphesinde rastgele kortizonlu krem kullanmak belirtileri geçici olarak azaltabilir ancak enfeksiyonun ilerlemesine neden olabilir. Uygun tedavi için hekim değerlendirmesi önemlidir.

Uyuz

Uyuz, ciltte tüneller açarak yaşayan bir parazitin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Özellikle gece artan yoğun kaşıntı, uyuzun tipik belirtilerindendir. Parmak araları, el bilekleri, dirsekler, koltuk altları, bel çevresi, kalça ve genital bölge sık etkilenir.

Aynı evde yaşayan kişilerde benzer kaşıntı görülmesi uyuz ihtimalini güçlendirir. Tedavinin başarılı olması için yalnızca kaşınan kişinin değil, doktorun önerisi doğrultusunda yakın temaslı kişilerin de değerlendirilmesi gerekebilir.

Böcek ısırıkları

Sivrisinek, pire, tahtakurusu ve diğer böceklerin ısırıkları, ciltte küçük kırmızı kabarıklıklara ve yoğun kaşıntıya yol açabilir. Isırıklar bazen kümeler veya çizgi şeklinde görülür. Böcek ısırığını kaşımak ciltte yara ve bakteriyel enfeksiyon oluşmasına neden olabilir.

İlaçlara bağlı kaşıntı

Bazı antibiyotikler, ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları, kolesterol ilaçları ve diğer tedaviler kaşıntı veya döküntüye yol açabilir. Kaşıntı yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıktıysa ilacı kendi kendinize bırakmadan doktorunuza veya eczacınıza danışın.

İlaç kullanımından sonra yaygın döküntü, yüzde şişme, nefes almada güçlük, ağız içinde yaralar veya ciltte soyulma gelişirse acil değerlendirme gerekir.

Döküntü olmadan vücutta kaşıntı neden olur?

Bazı kişilerde ciltte belirgin bir kızarıklık veya döküntü olmadan yaygın kaşıntı görülebilir. Bu durum cilt kuruluğuna bağlı olabileceği gibi bazı iç hastalıklarıyla da ilişkili olabilir.

• Karaciğer ve safra yolları hastalıkları
• Böbrek fonksiyon bozuklukları
• Tiroit hastalıkları
• Demir eksikliği ve bazı kansızlık türleri
• Diyabet
• Bazı kan hastalıkları
• Sinir sistemiyle ilişkili sorunlar
• Stres, kaygı ve psikolojik etkenler

Döküntü olmadan tüm vücutta devam eden kaşıntı, özellikle haftalarca sürüyorsa yalnızca cilt ürünleriyle geçiştirilememelidir. Doktor gerekli görürse kan testleri ve başka incelemeler isteyebilir.

Kaşıntı neden gece artar?

Gece kaşıntının artmasının birkaç nedeni olabilir. Uyku sırasında vücut sıcaklığının yükselmesi, cildin nem kaybetmesi ve dikkatin başka uyaranlardan uzaklaşması kaşıntının daha yoğun hissedilmesine yol açabilir. Bunun yanında uyuz gibi bazı hastalıklarda gece kaşıntısı belirgin şekilde artar.

Gece uykudan uyandıran, giderek şiddetlenen veya evdeki diğer kişilerde de görülen kaşıntı varsa dermatoloji uzmanına başvurmak gerekir.

Vücutta kaşıntıya ne iyi gelir?

Kaşıntının tedavisi altta yatan nedene göre değişir. Ancak hafif ve kısa süreli kaşıntıyı azaltmak için bazı uygulamalar yardımcı olabilir:

• Ilık suyla kısa süreli duş alın ve çok sıcak sudan kaçının.
• Parfümsüz ve hassas ciltlere uygun nemlendirici kullanın.
• Duştan sonra cilt tamamen kurumadan nemlendirici sürün.
• Yünlü ve sentetik kıyafetler yerine pamuklu, bol giysiler tercih edin.
• Parfümlü sabun, duş jeli ve deterjanları kullanmayı bırakın.
• Kaşımak yerine kısa süreli soğuk kompres uygulayın.
• Tırnakları kısa tutarak ciltte oluşabilecek yaralanmaları azaltın.
• Bulunduğunuz ortamı çok sıcak ve kuru tutmayın.

Antihistaminik ilaçlar, kortizonlu kremler veya diğer kaşıntı tedavileri bazı durumlarda kullanılabilir; ancak bu ilaçların uygunluğu yaşa, gebelik durumuna, mevcut hastalıklara ve kaşıntının nedenine göre değişir. Özellikle çocuklarda ve gebelerde doktor önerisi olmadan ilaç kullanılmamalıdır.

Vücutta kaşıntı ne zaman ciddiye alınmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa doktora başvurmanız önerilir:

• Kaşıntı iki haftadan uzun sürüyorsa veya giderek şiddetleniyorsa
• Kaşıntı uykuyu ve günlük yaşamı etkiliyorsa
• Vücudun tamamında açıklanamayan kaşıntı varsa
• Kaşıntıya sarılık, koyu renkli idrar veya açık renkli dışkı eşlik ediyorsa
• Ateş, gece terlemesi, açıklanamayan kilo kaybı veya belirgin halsizlik varsa
• Ciltte yaralar, iltihap, akıntı veya ağrılı şişlik oluşuyorsa
• Yeni bir ilaç başladıktan sonra kaşıntı veya döküntü geliştiyse
• Gebelik döneminde özellikle el içleri ve ayak tabanlarında yoğun kaşıntı varsa

Dudak, dil veya boğazda şişme; nefes darlığı; bayılma hissi; yaygın kabarcıklar ya da ciltte soyulma görülmesi durumunda acil sağlık hizmeti alınmalıdır.

Vücutta kaşıntı için hangi doktora gidilir?

Kaşıntı ve ciltteki döküntüler için öncelikle dermatoloji uzmanına başvurulabilir. Kaşıntının cilt kaynaklı olmadığı düşünülürse aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirme yapılabilir. Doktor; kaşıntının süresini, vücuttaki dağılımını, kullanılan ilaçları, beslenme ve temas öyküsünü sorgular. Gerekli durumlarda kan testleri, alerji testleri veya cilt incelemeleri isteyebilir.

Sonuç

Vücutta kaşıntı çoğu zaman cilt kuruluğu, alerji, egzama, mantar, uyuz veya böcek ısırıkları gibi nedenlerle ortaya çıkar. Bununla birlikte döküntü olmadan uzun süren kaşıntı; karaciğer, böbrek, tiroit veya kanla ilgili bazı hastalıklarla da ilişkili olabilir. Kaşıntının ne kadar süredir devam ettiği, hangi bölgelerde görüldüğü ve eşlik eden belirtiler doğru değerlendirme açısından önemlidir.

Kaşıntı kısa sürede geçmiyor, gece uykudan uyandırıyor veya başka belirtilerle birlikte görülüyorsa bir sağlık uzmanına başvurmak en doğru yaklaşımdır. Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; tanı ve tedavi için doktor değerlendirmesinin yerini tutmaz.